Przygody pana Michała

Serial „Przygody pana Michała” jest telewizyjną adaptacją trzeciej części Trylogii Henryka Sienkiewicza, powstałą równolegle z kinową wersją „Pana Wołodyjowskiego” w reżyserii Jerzego Hoffmana. Scenariusze do obu produkcji czerpały z tego samego literackiego pierwowzoru. Co ciekawe, mimo że film kinowy był kolorowy, serial telewizyjny został zrealizowany w konwencji czarno-białej.

W serialu Pawła Komorowski występowali w większości ci sami aktorzy co w filmie Hoffmana. Wykorzystano również część strojów i rekwizytów, a nawet fragmenty wersji kinowej.

W czołówce każdego odcinka rozbrzmiewała poruszająca ballada „W stepie szerokim” (znana również jako „Pieśń o małym rycerzu”) w wykonaniu Leszka Herdegena.

Fabuła serialu koncentruje się na postaci Michała Wołodyjowskiego, który porzuca klasztorny habit, aby ratować ojczyznę przed zakusami najeźdźcy i stanąć do walki z wrogiem. Oprócz dramatycznych losów głównego bohatera, w serialu znalazł się również wątek komediowy, głównie za sprawą postaci Onufrego Zagłoby, który stanowił odzwierciedlenie wad ówczesnej polskiej szlachty.

Odcinek 1 — Brat Jerzy

Michał Wołodyjowski wiezie swoją narzeczoną Anusię Borzobohatą na ślub. Zostaje napadnięty przez bandytów. Choć Michał sprawnie rozprawia się z napastnikami, choroba dziewczyna umiera. Szukając ukojenia zrozpaczony Wołodyjowski wstępuje do klasztoru.

Zagłoba, stary druh Michała spotyka dwóch innych przyjaciół małego rycerza – Ketlinga i Nowowiejskiego. Od nich dowiaduje się o trudnej sytuacji Wołodyjowskiego i postanawia go wyrwać z zakonnych murów. Zagłobie udaje się przedostać do klasztoru. Początkowo patriotyczne argumenty nie przekonują Michała. Zagłoba ucieka się więc do podstępu, informując Wołodyjowskiego, że umierający Ketling pragnie go zobaczyć przed śmiercią. Michał zgadza się opuścić klasztor. W domu Ketlinga okazuje się, że to wszystko było mistyfikacją. Oburzonego Wołodyjowskiego osobiście przekonuje sam hetman Sobieski, by powrócił do rycerskiej służby.

Odcinek 2 — Hetmański ordonans

Hetman Sobieski wysyła Ketlinga do Kamieńca. W tym samym czasie Sobieski dowiaduje się od Mikołaja Potockiego, że ten uwięził w lochu jego dragonów, którzy nieodpowiednio zachowywali się na ziemiach Potockiego. Hetman natychmiast wysyła pana Wołodyjowskiego, aby uwolnił uwięzionych żołnierzy. Okazuje się, że strażnikiem więźniów jest dawny żołnierz Wołodyjowskiego. Zagłoba sprytnie otumania strażnika i wraz z Wołodyjowskim wchodzą do lochów, gdzie Michał spotyka swoich starych znajomych, a zwłaszcza wachmistrza Luśnię. Wołodyjowski uwalnia wszystkich więźniów.

Przypadkowo Wołodyjowski i Zagłoba natykają się na siostrę pana Michała, stolnikową Makowiecką, oraz jej dwie podopieczne – panny Krzysię Drohojowską i Basię Jeziorkowską. Wołodyjowski zabiera wszystkie trzy panie do domu, który Ketling powierzył jego opiece.

Odcinek 3 — Zrękowiny pana Michała

Dni w dworku Ketlinga upływają w przyjemnej, sielskiej atmosferze. Jednak sielanka nie trwa długo, gdyż pan Michał otrzymuje nowe zadanie od hetmana Sobieskiego. Ma objąć dowództwo w stanicy w Chrepietiowie. Jest to strategicznie ważna, ale jednocześnie niezwykle niebezpieczna placówka na krańcu Rzeczypospolitej położona w rejonie zwanym „Dzikimi Polami”. Przed wyjazdem pan Michał oświadcza się Krystynie Drohojowskiej. W obliczu niepewności i czekających ich wyzwań, oboje postanawiają na razie zachować ten fakt w tajemnicy.

Odcinek 4 — Cztery serca

Kiedy pan Wołodyjowski przebywa w Chrepietiowie do swojego dworku powraca Ketling. Jego pojawienie się natychmiast zmienia bieg wydarzeń. On i Krzysia zakochują się w sobie od pierwszego wejrzenia, co stawia dziewczynę w niezwykle trudnej sytuacji. Rozdarta między miłością do Ketlinga a słowem danym panu Michałowi, nie widzi wyjścia z tej patowej sytuacji. Mimo uczucia do Ketlinga, postanawia go odprawić. Szanując zaręczyny Wołodyjowskiego i Krzysi, Ketling decyduje się wyjechać. Zrozpaczona Krzysia podejmuje drastyczną decyzję o wstąpieniu do klasztoru.

Odcinek 5 — Mąż Basi

Powrót pana Michała do dworku wywołuje lawinę kolejnych wydarzeń. Wołodyjowski w końcu dowiaduje się o prawdziwych powodach decyzji Krystyny o wstąpieniu do klasztoru. Rozgniewany i zraniony postanawia rozprawić się z Ketlingiem. Jednak zamiast do pojedynku, między rywalami dochodzi do niespodziewanej zgody. Pan Michał oddaje rękę Krystyny Ketlingowi. Smutek pana Wołodyjowskiego nie trwa jednak długo. Wkrótce potem zapłakana Basia wyznaje mu swoją miłość, otwierając przed „małym rycerzem” nową perspektywę.

Odcinek 6 — Komendant stanicy

Pan Michał, jako komendant stanicy, z niecierpliwością oczekuje przyjazdu swojej przyszłej małżonki Barbary. Niestety, radość oczekiwania przerywa tragiczne wydarzenie. Okazuje się, że orszak wiozący Barbarę zostaje napadnięty przez oddział tatarski złożony z uciekinierów z pola bitwy toczonej pod stanicą. W zamieszaniu i chaosie Barbara uciekając na koni wpada do głębokiego jaru. Z pomocą przybywa jej młody Tatar, Azja, który jest podkomendnym pana Michała.

Odcinek 7 — Tajemnica Azji

Do Chreptiowa przybywa pan Nowoiejski wraz z dziećmi synem Adamem i córką Ewą. Przyjazd Nowowiejskich staje się brzemienny w skutki dla Azji. Stary pan Nowowiejski od razu rozpoznaje w nim młodzieńca, którego przed laty znalazł w stepie i wychowywał w swoim domu. Wspomina również, że gdy Azja zaczął romansować z Ewą, rozgniewany szlachcic uczynił go swoim niewolnikiem. Teraz stary Nowowiejski żąda, by Azja wrócił do niego jako jego niewolnik. Azja początkowo zaprzecza nie przyznając się do niczego. Jednak niedługo później z dumą wyznaje, że to właśnie on jest Azją, synem wielkiego tatarskiego wodza Tuhaj-beja.

Odcinek 8 — Azja, syn Tuhaj – Beja

Hetman Sobieski, mając nadzieję na uspokojenie sytuacji, pragnie wykorzystać Azję do przeciągnięcia na swoją stronę buntujących się oddziałów tatarskich. Azja stawia jednak warunki, które są nie do przyjęcia dla hetmana.

Tymczasem w Chreptiowie rozgrywa się dramat uczuciowy. Ewa Nowowiejska wyznaje Basi, że kocha Azję. Basia obiecuje pomóc przyjaciółce w tej delikatnej sprawie. Niestety, jej rozmowa z Tatarem nie tylko nie przynosi oczekiwanych rezultatów, a wręcz pogarsza sytuację. Nowowiejski postanawia opuścić Chreptiów wraz z córką. Basia również chce z nimi jechać. Po długich prośbach, Wołodyjowski w końcu zgadza się na wyjazd Basi.

Odcinek 9 — Porwanie

Nowowiejscy i Basia wyruszają z orszakiem do Raszkowa. Podróż przyjmuje tragiczny obrót. Pewnej nocy Azja z Basią oddalają się od reszty. Azja usiłuje porwać Basię, jednak ona, broniąc się, uderza Tatara pistoletem w twarz wybijając mu oko. To wyzwala w synu Tuhaj-beja furię. Azja pragnienie krwawej zemsty. Zabija starego Nowowiejskiego, podpala Raszków, a nieszczęsną Ewkę oddaje Tatarom. Basia resztkami sił dociera do domu.

Odcinek 10 — Smak zemsty

Wyczerpana i chora Basia powoli dochodzi do siebie w Chreptiowie. W tym samym czasie młody Nowowiejski pogrążony jest w głębokiej rozpaczy po stracie ojca i siostry. Przepełniony pragnieniem zemsty uprasza Wołodyjowskiego o powierzenie mu dowództwa nad oddziałem doświadczonych żołnierzy. Z tą grupą wyrusza w step, by odnaleźć Azję. Po zlokalizowaniu tatarskiego obozowiska ludzie Nowowiejskiego przygotowują zasadzkę i nocą napadają na śpiących Tatarów. W rezultacie krwawej potyczki Tatarzy zostają wybici, a Azja ginie w strasznych mękach, ponosząc karę za swoje zbrodnie.

Odcinek 11 — Bułat i szabla

Trwa wojna z Turkami. Nowy rozkaz hetmana Sobieskiego nakazuje wyruszyć do strategicznego Kamieńca. Michał Wołodyjowski jedzie tam wraz z Baśką i panem Zagłobą. Po drodze dołącza do nich szczęśliwa para – Krzysia i Hassling Ketlingowie, którzy również zmierzają do twierdzy. Po dotarciu na miejsce okazuje się, że twierdza Kamieniec jest już w pełni gotowa do obrony.

Odcinek 12 — Dymy nad twierdzą

Trwa narada w sprawie obrony twierdzy kamienieckiej. Pomimo gorących protestów magnata Potockiego i arcybiskupa, zapada decyzja o obronie twierdzy. Arcybiskup, nie wierząc w możliwość utrzymania zamku, rozpoczyna potajemne pertraktacje z Turkami. W obliczu nadchodzącej bitwy, pomimo sprzeciwu pana Zagłoby, Michał Wołodyjowski i Ketling składają uroczystą przysięgę, że nigdy się nie poddadzą i będą bronić twierdzy.

Odcinek 13 — Hektor Kamieniecki

Trwa zacięte oblężenie twierdzy kamienieckiej. Żadna ze stron nie zamierza ustąpić, a w walce giną kolejni obrońcy. Mimo ciężkich strat, ataki wroga zostają w końcu odparte. Jednakże wbrew bohaterskiej obronie, pan Potocki i arcybiskup decydują się oddać zamek Turkom. Wojsko opuszcza twierdzę. Wraz z nimi z twierdzy wychodzą Zagłoba i Basia.

Wierni złożonej przysiędze Michał Wołodyjowski i Ketling podejmują tragiczną decyzję w wysadzeniu się wraz z twierdzą. W ten sposób ginie pułkownik Wołodyjowski, pierwsza szabla Rzeczypospolitej. Nad jego trumną żegnają go najbliżsi, w tym Onufry Zagłoba, Barbara Wołodyjowska, Krystyna Ketling-Hassling oraz hetman Jan Sobieski.