Polskie drogi

Serial „Polskie drogi” to poruszająca opowieść o losach Polaków w tragicznym okresie II wojny światowej. Z niezwykłą dokładnością przedstawiono wszystkie warstwy społeczne ludności polskiej, z silnie zaznaczoną problematyką lewicy społecznej, co wyróżnia serial na tle innych produkcji o tematyce wojennej.

Akcja rozpoczyna się w czternastym dniu kampanii wrześniowej, by następnie przenieść widza w realia codzienności okupacji niemieckiej na ziemiach polskich. Choć serial koncentruje się głównie na życiu w okupowanej Warszawie, fabuła niejednokrotnie ukazuje również wydarzenia w innych miejscach, dając widzowi szerszy obraz wojennej rzeczywistości.

Centralne postaci serialu to plutonowy podchorąży Władysław Niwiński, który w ostatnim odcinku awansuje na porucznika, oraz jego podkomendny, a z czasem pracodawca i serdeczny przyjaciel – kapral Leon Kuraś. To właśnie w ich losach, pełnych dramatycznych zwrotów i trudnych wyborów, zawarto esencję doświadczeń Polaków w czasie wojny. Równolegle serial przedstawia szeroki przekrój społeczeństwa, ukazując różnorodne postawy Polaków wobec okupanta oraz odmienne poglądy na sposoby działania w obliczu wojny.

Odcinek 1 — Misja specjalna

W czternastym dniu kampanii wrześniowej 1939 roku młody podchorąży strzelców konnych Władysław Niwiński wraz ze swoim plutonem otrzymuje zadanie eskortowania ważnej przesyłki państwowej, którą opiekuje się specjalny urzędnik. W drodze natrafiają na polski batalion stacjonujący w dworze. Jego dowódca jest ciężko ranny.

Niwiński zostaje wysłany, aby znaleźć lekarza. W trakcie poszukiwań zatrzymuje się we młynie prowadzonym przez rodzinę niemieckich kolonistów, z którą zna się z poprzednich wakacji. Po drodze jego oddział ratuje profesora archeologa, którego miejscowi chcieli powiesić, podejrzewając go o szpiegostwo. Niwiński odnajduje i przyprowadza lekarza do dworu. W międzyczasie do dworu przybywa kapitan Miszczyk z ważnymi dokumentami II oddziału. Niestety, podczas nalotu giną zarówno kapitan, jak i lekarz. Podchorąży Niwiński zabiera dokumenty po zabitym kapitanie, a los rannego majora, pozbawionego pomocy medycznej, jest przesądzony.

W nocy pluton podchorążego pada ofiarą ataku dywersantów dowodzonych przez Johana, syna młynarza. Młynarz ginie od niemieckiej kuli. Zdziesiątkowany oddział, spieszący na pomoc batalionowi, dociera na miejsce, zastając jedynie puste pobojowisko.

Odcinek 2 — Obywatele GG

Podchorąży Niwiński i kapral Kuraś w cywilnych ubraniach znajdują schronienie na wiejskiej plebanii. Tam wpadają w ręce Niemców, jednak dzięki sprytowi Kurasia udaje im się wykupić. Niestety, Kuraś zostaje ponownie schwytany na dworcu kolejowym i trafia do stalagu. Niwiński udaje się do Krakowa. W Warszawie Johan Heimann, teraz już w mundurze SS, intensywnie poszukuje rodziny Niwińskich, pragnąc zemsty za śmierć swojego ojca.

W Krakowie Władysław spotyka uratowanego przez siebie wcześniej profesora, który oferuje mu lokum i pomoc w zdobyciu nowych dokumentów. Niwiński jest również świadkiem aresztowania profesora i jego kolegów na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Odcinek 3 — Najspokojniejsze miejsce na świecie

Przebywający w Krakowie Johann Heimann dostrzega na wystawie zakładu fotograficznego zdjęcie Władka Niwińskiego. Zdjęcie to nieopatrznie wywiesiła w witrynie Basia Białasówna, córka fotografa. Gestapowiec zastawia pułapkę. Po odbiór zdjęcia zgłasza się Justyna, córka profesora Zygadlewicza. Fotograf, orientując się w sytuacji, niszczy kwit, wydaje jej inne zdjęcie, a na jego odwrocie udaje mu się napisać ostrzeżenie. Sprawa jednak komplikuje się, gdy po odbiór swoich zdjęć zgłasza się inny klient. Fotograf zostaje aresztowany i zesłany do obozu, a Basia Białasówna musi uciekać z miasta.

Stryj dziewczyny, przedwojenny komunista, postanawia ukryć ją w „najspokojniejszym miejscu na świecie”, czyli prowincjonalnej miejscowości, gdzie mieszka ich krewniak. Sam udaje się do Oświęcimia, zabierając ze sobą Władka Niwińskiego, który podejmuje tam pracę ogrodnika. Otrzymuje zadanie rozpracowania i sfotografowania tajemniczego obiektu budowanego przez Niemców. Wykonuje zadanie, ale musi uciekać. Ostatecznie wyjeżdża do Bydgoszczy, gdzie wcześniej dotarł już Kuraś.

Odcinek 4 — Na tropie

Wraz z transportem jenieckim Kuraś trafia do stalagu. Do obozu trafia również, podając się za jeńca, niejaki Gorączko. W rzeczywistości jest on konfidentem i pracownikiem majora Heinckesa z Abwehry. Jego celem jest odnalezienie Bugajczyka, kierowcy kapitana Miszczyka. Niemiecki wywiad pragnie w ten sposób trafić na ślad dokumentów II oddziału, wywiezionych z Warszawy przez Miszczyka. Gorączko zostaje jednak zdemaskowany.

Kuraś ucieka ze stalagu i dociera do swojego domu, gdzie odnajduje go Niwiński i rozpoczyna u niego pracę. W trakcie wesela siostry Kurasia pojawia się policja z nakazem natychmiastowego wysiedlenia. Wszyscy Polacy, w tym także Kuraś i Niwiński, jadą transportem przesiedleńców w kierunku Generalnej Guberni.

Odcinek 5 — Lekcja geografii

Niemcy kontynuują poszukiwania kapitana Miszczyka, nieświadomi, że pod tym nazwiskiem występuje Władysław Niwiński. Dzięki sprytowi Kurasia, Niwińskiemu występującemu jako Miszczyk udaje się wymknąć z zastawionej pułapki i dotrzeć do Warszawy. W stolicy jego ojciec uczestniczy w tajnym nauczaniu, a matka działa w organizacji podziemnej, przechwytując listy na poczcie. Ostrzeżeni przed grożącym im niebezpieczeństwem, Niwińscy ukrywają się, co uniemożliwia Władysławowi ich odnalezienie. Jemu samemu udaje się w ostatniej chwili uniknąć aresztowania. Znajduje schronienie w mieszkaniu Mundka, warszawskiego tramwajarza.

W tym czasie sytuacja na froncie zachodnim jest dramatyczna. Gdy Paryż upada, wykładający geografię na tajnych kompletach profesor Jedliński popełnia samobójstwo.

Odcinek 6 — Rocznica

Kuraś z Niwińskim zajęli się handlem. Tymczasem w Warszawie matka Johana, mieszkająca z synem, podczas spowiedzi wyznaje nienawiść i chęć zemsty na Niwińskim, będąc przekonaną, że to on zabił jej męża. Ostrzeżenie przed grożącym niebezpieczeństwem dociera do Władysława, który ma dostać nowe dokumenty. Niestety, w momencie ich odbioru Niwiński zostaje aresztowany. Wraz z ojcem Mundka, dozorcą kamienicy, w której mieszkał przed wojną, zostaje osadzony na Pawiaku.

Kuraś zbiera wszystkie kosztowności i pieniądze z domu, a następnie za pośrednictwem niemieckiego oficera, z którym prowadził interesy, załatwia zwolnienie Władka. Ojciec Mundka zostaje niestety wywieziony wraz z innymi do Palmir i tam rozstrzelany.

Odcinek 7 — Lekcja poloneza

Wiosną 1941 roku Władysław Niwiński wraca z Krakowa do Warszawy. Równocześnie do stolicy przybywa Heimann, który jako inkasenta elektrowni Nowaczyk ma infiltrować środowisko polskich komunistów.

Niwiński bierze udział w akcji bojowej grupy Mundka, jednak nie decyduje się na szerszą współpracę z nimi. Zamiast tego szuka kontaktów z dawnymi kolegami ze szkoły. Niestety, ze względu na swoje komunistyczne poglądy zostaje odsunięty od pracy w podziemiu. Zamieszkuje i pracuje u Kurasia prowadzącego pralnię chemiczną.

Władysław odkrywa ślad po Miszczykowej i zamierza powiadomić ją o śmierci męża. Jednak równocześnie niemiecki wywiad i Gestapo również wpadają na jej trop. Niwiński spotyka Bugajczyka, byłego kierowcę kapitana Miszczyka. Prawdziwa tożsamość Gorączki, współpracownika majora Heinckesa, zostaje rozszyfrowana. Podczas próby konfrontacji agent Abwehry popełnia samobójstwo.

Odcinek 8 — Bez przydziału

Władysław Niwiński poznaje Kasię, córkę mecenasa Kozakiewicza. W jej środowisku ma okazję zetknąć się z poglądami polskiej młodzieży komunistycznej .

W międzyczasie Niwiński otrzymuje propozycję przeprowadzenia akcji odzyskania dokumentów, które przewoził kapitan Miszczyk. Jest to zadanie zlecone przez Rząd Londyński. Niwiński realizuje je z pomocą żony Miszczyka. Po wykonaniu zadania zostaje jednak odsunięty od dalszej współpracy ze względu na swoje kontakty z komunistami. Tymczasem Kuraś, którego córka Bożenka zmarła, przyjmuje na wychowanie wnuczkę starego Żyda Sommera.

Odcinek 9 — Do broni

Wiosną 1942 roku w Chylicach pod Warszawą odbywa się zaprzysiężenie pierwszego oddziału Gwardii Ludowej, który przygotowuje się do wyruszenia w lasy. Równocześnie grupy działaczy PPR podejmują próby nawiązania współpracy z przedstawicielami Armii Krajowej. Podczas wstępnego spotkania dochodzi do aresztowania Krajewskiego z AK i Mrowińskiego z PPR. Obaj zostają umieszczeni na liście zakładników, a następnie rozstrzelani po zamachu na kierownika Urzędu Zatrudnienia w Warszawie.

Gestapo chce aresztować Kozakiewicza, lecz nie zastaje go w domu. Zamiast niego zabierają jego córkę Kasię.

Tymczasem ojciec Władysława Niwińskiego umiera w Krakowie. Ukazanie się nekrologu naprowadza Heimanna na ślad Władysława. Podczas pogrzebu Niwiński zostaje aresztowany. W drodze do Warszawy samochód zostaje zatrzymany przez oddział Gwardii Ludowej. Heimann ucieka, a Niwiński pozostaje w oddziale dowodzonym przez Sylwka.

Odcinek 10 — Himmlerland

Jesienią 1942 roku na Zamojszczyźnie rozpoczyna się brutalna pacyfikacja i wysiedlenia ludności. W odpowiedzi na te działania, oddziały Gwardii Ludowej, Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej zostają skierowane na tereny Zamojszczyzny, by dokonać odwetu na hitlerowcach.

Podczas jednej z potyczek ginie Sylwek, dowódca oddziału, a dowodzenie przejmuje Niwiński. Pierwszą jego akcją jako nowego dowódcy jest odbicie więźniów z posterunku żandarmerii. Wśród więźniów jest Marta, łączniczka z Warszawy.

Tymczasem Kuraś, obawiając się o losy swojej przybranej córki, umieszcza ją w ochronce sióstr Szarytek. Niestety, dziewczynka zostaje wywieziona wraz z innymi dziećmi do Niemiec, gdzie ma być wychowywana przez niemiecką rodzinę. O tej chwili jedynym celem w życiu Kurasia staje się odnalezienie córki.

Odcinek 11 — W obronie własnej

Wiosną 1943 roku Władysław Niwiński przebywa w Warszawie, gdzie zajmuje się szkoleniem nowych oddziałów Gwardii Ludowej. Zawarta w lasach Zamojszczyzny znajomość z Martą przerodziła się w miłość, a wkrótce potem odbył się ich cichy ślub.

Podczas akcji oddziału Gwardii Ludowej, mającej na celu pomoc Żydom w getcie, Niwiński zostaje ciężko ranny. Marta opiekuje się Władkiem.

Tymczasem poszukujący córki Kuraś nawiązuje kontakt z tajnym agentem gestapo Michankiem. Po wykonaniu na Michanku wyroku śmierci Kuraś zostaje aresztowany. Zostaje rozpoznany przez Heimanna, który oferuje mu odzyskanie wolności w zamian za przekazanie informacji o Niwińskim. Gestapo podejmuje decyzję o masowej egzekucji więźniów.