Rok 1965 zapisał się w historii telewizji jako moment wyraźnego otwarcia na gatunki popularne, które dotąd traktowano z rezerwą – zarówno przez decydentów, jak i krytykę. Telewizja Polska, będąca wówczas medium szybko zyskującym na znaczeniu, zaczęła intensywnie szukać formatów zdolnych przyciągnąć masową widownię. Oczywiście wszystko musiało odbywać się w ramach misji edukacyjnej, społecznej i państwowej, ale coraz mocniej przebijała się potrzeba dostarczenia widzom po prostu dobrej rozrywki.
W tym właśnie klimacie powstanie serialu „Kapitan Sowa na tropie” było wydarzeniem bez precedensu. Była to pierwsza polska produkcja seryjna o charakterze kryminalnym, która zadebiutowała na ekranach 25 grudnia 1965 roku. Trudno o bardziej symboliczny termin. Serial stał się swoistym bożonarodzeniowym prezentem dla widzów spragnionych emocji i historii z dreszczykiem, które do tej pory kojarzyły się raczej z Zachodem niż z telewizją PRL.
Choć z dzisiejszej perspektywy „Kapitan Sowa na tropie” może wydawać się produkcją skromną – zarówno pod względem realizacji, jak i tempa akcji – w latach 60. był prawdziwym powiewem świeżości. Co więcej, serial wyznaczył kierunek rozwoju polskiego kryminału milicyjnego na kolejne dekady.
Za kamerą stanął Stanisław Bareja – twórca, który w tamtym czasie nie był jeszcze utożsamiany z demaskowaniem absurdów PRL-u, lecz raczej z solidnym rzemiosłem i sprawnością w kinie gatunkowym. „Kapitan Sowa na tropie” okazał się dla niego ważnym doświadczeniem i swoistym poligonem doświadczalnym, na którym testowano nowe rozwiązania narracyjne i realizatorskie.
Serial nie tylko wprowadził na ekrany postać charyzmatycznego śledczego, ale również pomógł ukształtować estetykę miejskiego kryminału osadzonego w realiach socjalistycznej codzienności.
Kulisy powstania serialu i kontekst produkcyjny
Decyzja o realizacji „Kapitana Sowy na tropie” zapadła w Zespole Realizatorów Filmowych „Rytm”, który pod kierownictwem Jana Rybkowskiego stawał się miejscem otwartym na bardziej nowoczesne formy telewizyjne. W połowie lat 60. Telewizja Polska zaczęła coraz wyraźniej odczuwać potrzebę posiadania własnych bohaterów masowych – postaci, które mogłyby przyciągać widzów równie skutecznie jak produkcje importowane.
Plany były naprawdę ambitne. Początkowo zakładano realizację aż 42 odcinków, co uczyniłoby serial jedną z najdłuższych telewizyjnych produkcji tamtego okresu w Europie Środkowej. Dziś brzmi to niemal niewiarygodnie, biorąc pod uwagę realia PRL-owskiej telewizji, ograniczenia finansowe i problemy techniczne, które były codziennością.
Tak duże przedsięwzięcie wymagało reżysera, który potrafiłby pracować szybko, sprawnie i bez kaprysów, a przy tym umiał utrzymać tempo narracji. Stanisław Bareja, absolwent łódzkiej Filmówki, wydawał się kandydatem idealnym. Choć krytycy często zarzucali mu brak wielkich ambicji artystycznych, Bareja miał coś znacznie cenniejszego z punktu widzenia telewizji: umiejętność opowiadania historii w sposób prosty, czytelny i atrakcyjny dla masowego widza.
Produkcja serialu nie obyła się jednak bez problemów typowych dla tamtej epoki. Niedobory sprzętu, trudności logistyczne, a nawet jakość negatywów filmowych dawały o sobie znać w trakcie zdjęć. W niektórych ujęciach miejskich widać wręcz surowość realizacji, ale paradoksalnie to właśnie ona dodaje serialowi autentyczności i klimatu.
Wybór Łodzi jako głównego miejsca akcji również nie był przypadkowy. Miasto, będące wówczas centrum polskiego przemysłu filmowego, oferowało gotową infrastrukturę, a do tego niezwykle fotogeniczne plenery. W czarno-białej technice łódzkie ulice nabierały mrocznego, chwilami wręcz noir-owego charakteru. Kamienice, bramy, fabryczne hale i długie, puste perspektywy ulic stały się integralnym elementem świata przedstawionego, budując atmosferę realizmu, tajemnicy i niepokoju.
Architekci narracji: Janina Ipohorska i Stanisław Bareja
Za literacką warstwą serialu stała Janina Ipohorska – postać absolutnie wyjątkowa w polskiej kulturze powojennej. Pisząc scenariusz pod pseudonimem Alojzy Kaczanowski, przeniosła na grunt telewizji ducha tygodnika „Przekrój”, z którym była związana przez lata. Jej styl wyróżniał się błyskotliwymi dialogami, subtelnym absurdem i wyczuciem klasycznych reguł kryminału, w którym najważniejsza jest dedukcja, a nie pięści.
Ipohorska była znana milionom Polaków także jako Jan Kamyczek – autor porad dotyczących dobrego wychowania i zasad kultury. I właśnie ta „szkoła elegancji” wyraźnie odbiła się w postaci Kapitana Sowy. Dzięki niej główny bohater nie jest typowym milicjantem od brutalnej roboty, lecz raczej człowiekiem spokojnym, opanowanym i inteligentnym. To śledczy, który potrafi rozmawiać z profesorami, artystami czy drobnymi oszustami z tą samą swobodą, zawsze zachowując klasę.
Współpraca Ipohorskiej z Bareją opierała się na ciekawym kontraście. Z jednej strony mieliśmy wyrafinowany humor scenarzystki, podszyty krakowskim dystansem i ironią, a z drugiej strony filmową praktykę Barei – człowieka, który potrafił sprawnie przekuć tekst w obraz, nawet w trudnych warunkach produkcyjnych. Efekt? Kryminał, który jednocześnie trzymał się gatunkowych zasad, ale nie bał się przemycić lekkiego uśmiechu i odrobiny absurdalnej obserwacji codzienności.
Osobnym filarem sukcesu była również muzyka Jerzego „Dudusia” Matuszkiewicza. Jazzowy motyw przewodni nadawał serialowi nowoczesny, niemal zachodni sznyt, idealnie pasujący do dynamicznych (jak na owe czasy) czołówek, scen pościgów i miejskiego klimatu Łodzi. Matuszkiewicz, legenda polskiego jazzu, potrafił kilkoma dźwiękami podkreślić napięcie, rytm ulicy i atmosferę tajemnicy. W przypadku czarno-białego obrazu miało to ogromne znaczenie. Muzyka w pewnym sensie dopowiadała emocje, których kamera nie zawsze mogła pokazać wprost.
Obsada aktorska i duet głównych bohaterów
Wybór Wiesława Gołasa do roli tytułowej był posunięciem genialnym w swojej prostocie. Aktor, znany z ogromnego talentu komediowego, potrafił jednocześnie zachować powagę i wewnętrzny spokój, dzięki czemu stworzył postać Tomasza Sowy jako bohatera budzącego natychmiastowe zaufanie.
Kapitan Sowa w jego wydaniu jest metodyczny, opanowany i konsekwentny, ale niepozbawiony charakteru. Ma cięty język, potrafi zaskoczyć niekonwencjonalnym sposobem myślenia i – co ważne – nie przypomina stereotypowego „twardziela z pałką”. To bardziej inteligentny obserwator niż siłowy egzekutor. Serial dodaje mu też cechy bardzo ludzkie, a najbardziej wyrazistą z nich jest powracający motyw walki z nałogiem nikotynowym.
Nie jest typowym gliniarzem do mordobicia. To raczej milicjant stworzony według pobożnych życzeń obywateli. W konfrontacji z przestępcami – zawsze skuteczny. Miał ludzkie słabości: nieustannie rzucał palenie, połykając miętówki, po czym znowu sięgał po papierosy. Bareja znał z autopsji problem walki z nikotynowym nałogiem. Palenie rzucił właśnie podczas pracy nad serialem.
— Maciej Replewicz „Stanisław Bareja. Król krzywego zwierciadła”, Wydawnictwo: Zysk i S-ka, 2009 r.
Doskonałym uzupełnieniem Gołasa okazał się Michał Szewczyk, grający Albina – młodszego współpracownika kapitana. Albin jest bardziej impulsywny, chwilami wręcz porywczy, pełniąc rolę ucznia i asystenta, który dopiero uczy się zawodowego chłodu. Ich relacja szybko wykracza poza czysto służbowe ramy, a wspólna walka z paleniem papierosów i wzajemne pilnowanie się w tej sprawie wprowadza do serialu ludzką nutę.
Co ciekawe, Szewczyk po latach wypowiadał się o serialu dość krytycznie, jednak trudno nie docenić tego, co wniósł do roli: naturalność, autentyczność i dobre wyczucie ekranowego partnerstwa.
Z dzisiejszej perspektywy sposób prowadzenia śledztw przez bohaterów można by nazwać wręcz proceduralnym. Każdy odcinek to osobna sprawa, nowe środowisko i nowa zagadka. Kapitan Sowa nie dysponuje oczywiście żadną nowoczesną technologią. W 1965 roku takie narzędzia po prostu nie istniały, dlatego Sowa opiera się na inteligencji, spostrzegawczości i świetnym wyczuciu psychologii.
W rolach epizodycznych pojawiło się wielu znanych aktorów lat 60., co dla widzów było prawdziwą gratką. Na ekranie można zobaczyć m.in.:
- Bogusława Sochnackiego (lekarz milicyjny – odc. 1),
- Kalinę Jędrusik (Kazimiera Paluch – odc. 2),
- Ludwika Benoit (Ryszard Nalepa – odc. 3),
- Polę Raksę (studentka Zuzanna Gawlik – odc. 4),
- Elżbietę Czyżewską (Józefina Urszula Czerska – odc. 5),
- Leona Niemczyka (podróżnik Krzysztof Małecki – odc. 6),
- Zygmunta Zintla (Ernest Malczyk – odc. 7).
Uważni widzowie wypatrzą także samego Stanisława Bareję, który w trzecim odcinku pojawia się w krótkim epizodzie jako mężczyzna stojący przy skrzynce pocztowej.
Warto zwrócić uwagę na specyfikę ról kobiecych. Serial szybko zyskał opinię produkcji, w której niemal w każdym odcinku pojawia się piękna aktorka. I trudno się z tym nie zgodzić. Angażowanie takich ikon PRL-u jak Pola Raksa, Kalina Jędrusik, Elżbieta Czyżewska czy Joanna Jędryka sprawiało, że każdy epizod był małym wydarzeniem.
Co ważne, kobiety w serialu często odgrywały kluczowe role w intrydze: bywały ofiarami, świadkami, wspólniczkami, a czasem nawet osobami pociągającymi za sznurki. Ipohorska dbała o to, by bohaterki miały własną osobowość i wyrazisty charakter, co wyróżniało serial na tle wielu późniejszych produkcji milicyjnych, w których kobiety sprowadzano często do roli sekretarek lub zrozpaczonych żon.
Fabuła serialu i struktura epizodów
Serial „Kapitan Sowa na tropie” opiera się na prostej, ale niezwykle skutecznej formule. Każdy odcinek stanowi osobną historię kryminalną, połączoną postacią kapitana Tomasza Sowy i jego współpracownika Albina. Można powiedzieć, że to coś w rodzaju antologii – za każdym razem trafiamy do innego środowiska, innej sprawy i innego rodzaju przestępstwa.
Odcinki trwają niespełna pół godziny, co wymusza dużą dyscyplinę narracyjną. Nie ma tu miejsca na długie wprowadzenia czy rozwlekłe dialogi. Akcja zaczyna się szybko, śledztwo rozwija dynamicznie, a finał często przychodzi zanim widz zdąży w pełni „ułożyć sobie” wszystkie tropy.
Już pierwszy odcinek doskonale pokazuje, z jakim typem serialu mamy do czynienia. „Gipsowa figurka” zaczyna się niemal niewinnie – od drobnej przysługi, która kończy się odkryciem zwłok. To klasyczny chwyt kryminalny: zwykła sytuacja nagle zamienia się w sprawę morderstwa. Od razu dostajemy też sygnał, że zbrodnia w tym serialu nie dzieje się gdzieś daleko, tylko tuż obok.
Zobacz także: Kapitan Sowa na tropie — twórcy serialu, obsada aktorska oraz streszczenie odcinków
W kolejnych odcinkach twórcy konsekwentnie zmieniają scenerię i klimat, dzięki czemu serial nie wpada w monotonię.
W „Uprzejmym mordercy” trafiamy do świata cyrku. To jeden z najbardziej barwnych epizodów całej serii. Jest tu i egzotyka, i napięcie, i finał, który zapada w pamięć. Do tego dochodzi obecność Kaliny Jędrusik, wnoszącej do odcinka zmysłowość, sceniczny blask i magnetyzm.
„Termos” idzie w zupełnie inną stronę. Pojawia się przemyt, wątek zagraniczny i tematy cięższego kalibru. Motyw Turcji oraz heroiny pokazuje, że serial próbował wyjść poza lokalne sprawy i zwykłe miejskie przestępstwa. Dziś ten odcinek pamięta się również dzięki epizodowi młodego Janusza Gajosa.
Za jeden z najmocniejszych uznawany jest „Cichy pokoik” – odcinek skręcający w stronę thrillera. Uzdrowisko, seria morderstw i atmosfera narastającego zagrożenia tworzą historię, która naprawdę potrafi trzymać w napięciu. Duża w tym zasługa również udziału Poli Raksy, która świetnie wpisuje się w klimat tego epizodu.
W „Trzeciej ręce” akcja przenosi się do Lidzbarka Warmińskiego i świata przemytników dzieł sztuki. To ciekawy przykład odcinka, który łączy kryminał z historią i architekturą. Zamek biskupów warmińskich robi tu ogromną robotę jako tło wydarzeń. Pojawia się też Elżbieta Czyżewska, co tylko potwierdza, że serial przyciągał czołowe nazwiska epoki.
„Szantażysta” z kolei bardziej skupia się na ludziach niż na samej intrydze. To odcinek o tajemnicach, słabościach i o tym, jak łatwo można zostać wciągniętym w cudze sprawy. Na ekranie pojawia się Leon Niemczyk, który zawsze potrafił dodać historii ciężaru i ekranowej charyzmy.
W epizodzie „Śpiący nie kłamie” jest mniej widowiskowości, za to więcej analizy, faktów i łączenia pozornie niepasujących elementów. To odcinek, który daje wgląd w milicyjną „kuchnię” i pokazuje, że śledztwo nie zawsze opiera się na pościgach, ale często na cierpliwym zbieraniu szczegółów.
Finał serii, „Numer IB 2968”, wraca do dobrze znanych realiów PRL-u: zakładu pracy, codzienności i przestępstwa, które wyrasta właśnie z tej zwyczajności. To spokojniejsze zakończenie, domykające serię w tonie bardziej przyziemnym, choć pozostawiające lekki niedosyt. Dziś wiemy już, że historia kapitana Sowy mogła potoczyć się dalej.
Scenerie serialu: Łódź jako polskie Chicago
Wizualna strona „Kapitana Sowy na tropie” to w dużej mierze zasługa operatora Franciszka Kądziołki, który nadał produkcji surowy, realistyczny wygląd. Kręcenie serialu w czerni i bieli wynikało wprawdzie z ograniczeń technicznych epoki, ale paradoksalnie wyszło mu to na dobre. Taki obraz automatycznie przywoływał skojarzenia z zachodnim kinem kryminalnym i wzmacniał atmosferę napięcia.
Łódź w obiektywie Kądziołki jawi się jako miasto pełne kontrastów: z jednej strony reprezentacyjne gmachy i szerokie ulice, z drugiej – mroczne bramy, podwórka-studnie i kamienice. Łatwo było uwierzyć, że za ścianą może kryć się tajemnica. Właśnie dlatego wielu widzów po latach mówi o Łodzi z serialu jak o polskim odpowiedniku Chicago – nie tyle dosłownie, co klimatycznie.
Lokacje wykorzystane w serialu stanowią dziś prawdziwy dokument epoki. Na ekranie można zobaczyć m.in. kamienicę przy ul. Sienkiewicza 26/28, Bibliotekę Uniwersytecką przy ul. Matejki, a także ówczesny Plac Komuny Paryskiej. Bareja, świetnie znający miasto jeszcze z czasów studiów, potrafił wykorzystać jego architekturę do budowania napięcia. Ucieczki po klatkach schodowych, pościgi po brukowanych ulicach czy nocne spotkania w parkach tworzyły wiarygodny świat przestępczy.
Ważnym elementem tej serialowej rzeczywistości były również pojazdy. Na ekranie króluje Warszawa 203 i Syrena 103 – samochody, które w latach 60. stanowiły podstawowe narzędzie pracy milicji, a jednocześnie były marzeniem przeciętnego obywatela. Sceny pościgów, choć dziś mogą wydawać się skromne i technicznie proste, dla ówczesnego widza miały w sobie dynamikę i powiew nowoczesności.
Motywy przewodnie i symbolika: papierosy i Columbo
Serial „Kapitan Sowa na tropie” wprowadził kilka charakterystycznych motywów, które szybko stały się jego znakami rozpoznawczymi. Najbardziej wyrazistym była oczywiście niekończąca się walka z nałogiem nikotynowym. W niemal każdym odcinku Sowa i Albin deklarują, że rzucają palenie, po czym chwilę później mamy nerwowe szukanie papierosów, chowanie paczki przed kolegą albo uleganie pokusie w momencie stresu.
Ten element był nie tylko zabawny, ale też niezwykle ważny z punktu widzenia budowania postaci. Milicjanci w PRL-owskiej telewizji często przedstawiani byli jako ludzie niemal idealni: spiżowi, bez skazy, zawsze opanowani. Tymczasem Sowa i Albin dostają bardzo ludzką cechę – słabość, która czyni ich bliższymi widzowi.
Drugim ciekawym wątkiem jest zaskakujące podobieństwo Kapitana Sowy do późniejszej ikony światowego kryminału – porucznika Columbo. Choć Sowa pojawił się na ekranie trzy lata wcześniej niż amerykański śledczy, obaj mają wiele wspólnego: niepozorny wygląd, uprzejmość wobec podejrzanych, spokojny ton, ironiczny dystans i genialny umysł ukryty pod maską zwyczajności.
Sowa nie gra twardziela. On raczej rozbraja rozmówcę kulturą osobistą i cierpliwością. Zamiast straszyć, woli zadać jeszcze jedno pytanie. Zamiast krzyczeć – milczy i obserwuje. I właśnie dlatego można powiedzieć, że był takim „Columbo naszych możliwości”: milicjantem stworzonym według pobożnych życzeń obywateli, który zamiast bić, woli pytać.
Odbiór serialu: pomiędzy uwielbieniem widzów a pogardą krytyków
Odbiór „Kapitana Sowy na tropie” był książkowym przykładem rozdźwięku między gustem publiczności a opiniami artystycznych elit. Widzowie pokochali serial niemal natychmiast. Dla milionów Polaków postać Sowy stała się bliska, była kimś, komu się kibicowało, komu ufało i kogo chciało się oglądać w kolejnym odcinku.
Serialowe zagadki szybko stały się tematem rozmów w kolejkach, w zakładach pracy i w domach. Ludzie dyskutowali, kto zabił, dlaczego, jaki trop przeoczył kapitan i czy tym razem uda się złapać sprawcę. Sympatia do Wiesława Gołasa, świetnie dobrany duet z Albinem oraz możliwość zobaczenia na ekranie najpiękniejszych aktorek epoki PRL sprawiały, że produkcja cieszyła się wysoką oglądalnością i prawdziwą popularnością.
Zupełnie inaczej wyglądała sprawa w środowisku krytyków. To właśnie przy okazji „Kapitana Sowy” narodził się termin „bareizm”, ukuty przez Kazimierza Kutza. Reżyser związany z kinem ambitnym, psychologicznym i „narodowym” użył tego określenia jako synonimu tandety, kiczu i schlebiania najniższym gustom. W tamtym czasie „bareizm” był słowem-ciosem – pałką, którą okładano Bareję za to, że ośmielił się robić rozrywkę w kraju, w którym sztuka miała rzekomo służyć wyższym celom.
Krytycy wytykali serialowi papierowe postacie, brak głębi psychologicznej oraz uproszczone intrygi. Niewielu z nich chciało dostrzec, że Bareja i Ipohorska świadomie bawią się konwencją, a ich celem nie jest analiza duszy mordercy, tylko dostarczenie widzowi inteligentnej, sprawnie opowiedzianej rozrywki – kryminalnej miniatury, która ma wciągać i dawać satysfakcję.
Negatywne recenzje publikowane m.in. w „Ekranie” czy „Filmie” tworzyły wokół serialu atmosferę niechęci i pobłażliwego dystansu. I choć widzowie chcieli więcej, ten krytyczny nacisk miał realne konsekwencje, bo ostatecznie przyczynił się do przedwczesnego zakończenia produkcji.
Bunt aktorów i przerwanie produkcji
Jednym z najbardziej zaskakujących faktów związanych z „Kapitanem Sową na tropie” jest powód zakończenia serii. Choć serial zdobył sporą popularność, produkcja została przerwana nie z powodu słabej oglądalności ani decyzji cenzury, lecz z inicjatywy samych aktorów. Wiesław Gołas i Michał Szewczyk odmówili dalszej gry po zrealizowaniu ośmiu odcinków.
Głównym powodem miało być ich rozczarowanie scenariuszem i ogólną formułą serialu. Jako młodzi, pełni energii aktorzy liczyli na bardziej dynamiczne kino akcji: pościgi, strzelaniny, tempo rodem z zachodnich kryminałów. Tymczasem dostali produkcję opartą na dialogach, dedukcji i spokojnym prowadzeniu śledztwa. Szewczyk po latach określał te historie jako mdłe, a nawet przyznawał, że przez długi czas wstydził się udziału w serialu, traktując go jako artystyczne nieporozumienie.
W praktyce jednak to, co dla aktorów wydawało się wadą, dla wielu widzów było zaletą. Serial nie próbował udawać amerykańskiego kina sensacyjnego, tylko tworzył własny styl: bardziej kameralny, oparty na atmosferze i postaciach. Problem w tym, że twórcy i aktorzy nie do końca widzieli tę produkcję w ten sam sposób.
Bunt aktorów, połączony z niechęcią krytyków oraz brakiem silnego wsparcia ze strony władz telewizji, doprowadził do anulowania planów realizacji kolejnych odcinków. A przecież pierwotnie serial miał być znacznie dłuższy.
Z perspektywy czasu trudno nie uznać tego za stratę. Bareja z każdym epizodem nabierał wprawy, a serial miał potencjał, by rozwinąć się w bardziej dojrzałą i dopracowaną formę.
Dziedzictwo serialu i wpływ na polski kryminał telewizyjny
Choć powstało zaledwie osiem odcinków, „Kapitan Sowa na tropie” otworzył drzwi dla wszystkich późniejszych polskich seriali kryminalnych. Trudno wyobrazić sobie sukces takich hitów jak „07 zgłoś się” czy „Przygody psa Cywila”, gdyby wcześniej nie pojawił się ten niepozorny, czarno-biały eksperyment Barei i Ipohorskiej. Serial udowodnił, że polska sceneria świetnie nadaje się do opowiadania historii sensacyjnych, a polski aktor potrafi udźwignąć rolę śledczego bez popadania w sztuczność czy karykaturę.
Po doświadczeniach z „Kapitanem Sową na tropie” Stanisław Bareja na kilka lat odszedł od kryminału, by później wrócić do niego już w zupełnie innej formie – prześmiewczej, demaskatorskiej, opartej na absurdzie i grotesce. Jednak to właśnie w 1965 roku zaczęła się rodzić jego metoda obserwacji rzeczywistości PRL. Jeszcze nieśmiała, jeszcze ukryta pod warstwą gatunkowej rozrywki, ale już obecna w portretach oszustów, kombinatorów, szantażystów i ludzi żyjących „pomiędzy przepisami”.
Dzisiejsi widzowie patrzą na ten serial jak na kryminalną miniaturkę, która z wdziękiem i humorem portretuje epokę, której już nie ma. „Kapitan Sowa na tropie” stał się obiektem nostalgii, cenionym za swój ciepły klimat i za to, że pozwala poczuć atmosferę lat 60. bez patosu i ideologicznego zadęcia.
Pozostaje też fenomenem telewizyjnym: produkcją, która pod względem formatu wyprzedziła swój czas, ale padła ofiarą własnych ograniczeń, krytycznego chłodu i braku wiary w sens gatunku popularnego. To serial, który przyczynił się do narodzin legendy „bareizmu”, wypromował Tomasza Sowę jako bohatera zbiorowej wyobraźni i pokazał plejadę najpiękniejszych polskich aktorek w ich najlepszym czasie.
Dla historii polskiej kultury telewizyjnej jest to dzieło kluczowe – swoisty most między tradycją przedwojennego kryminału literackiego a nowoczesnym serialem sensacyjnym, który na stałe wpisał się w medialny krajobraz PRL.
I choć Kapitan Sowa oraz Albin nigdy nie rzucili palenia, ich tropy wciąż prowadzą widzów do fascynującego świata wczesnych lat 60.
