Serial „Rzeka kłamstwa” to poruszająca saga o osobistych dramatach ludzi wywodzących się z ubogich warstw społecznych, ukazana na tle burzliwych wydarzeń historycznych przełomu XIX i XX wieku w zaborze rosyjskim. Produkcja koncentruje się na ich uporczywej walce o przetrwanie i zachowanie godności w obliczu trudności. Jest to również opowieść o korzeniach znacznej części polskiej inteligencji, kształtującej się w obliczu walki o niepodległość.
Główną bohaterką serialu jest Joanna, osierocona dziewczynka, której życie naznaczone jest nieustannym poszukiwaniem szczęścia. Jej losy splatają się z kluczowymi wydarzeniami w historii Polski, od rewolucji 1905 roku aż po wybuch I wojny światowej, w których Polacy aktywnie uczestniczyli. Przez jej doświadczenia serial ukazuje wpływ wielkiej historii na codzienne życie zwykłych ludzi.
Gatunek
historyczny
Reżyseria
Jan Łomnicki
Scenariusz
Jan Łomnicki
Muzyka
Piotr Hertel
Zdjęcia
Jerzy Gościk
Produkcja
Zespół Filmowy Kadr
Rok produkcji
1987
Data premiery
5 marca 1989
W rolach głównych
- Jowita Miondlikowska (Joanna Macieszanka)
- Joanna Trzepiecińska (Joanna Macieszanka, starsza)
- Marzena Trybała (Wincenta, macocha Joanny)
- Marta Klubowicz (Krystyna, siostra Joanny)
- Irena Kownas (Fidelisowa, mamka bliźniaków Wincenty)
- Alicja Migulanka (Babianna, kucharka we młynie)
- Krystyna Feldman (Bocianicha)
- Grzegorz Wons (Aleksander, pasierb Wincenty)
- Waldemar Kownacki (Firmanty, parobek w młynie, kolejny mąż Wincenty)
- Bożena Dykiel (Maryna, służąca wuja Ksawerego, jego kochanka i matka jego syna)
- Barbara Sołtysik (wujenka)
- Bogusz Bilewski (wuj Ksawery Gołębiowski)
- Krzysztof Kolberger (Kaj Gozdawa, mąż Joanny)
- Maria Pakulnis (Róża)
Czas trwania odcinka
84-90 minut
Liczba odcinków
7
Odcinek 1
Piękna młynarzowa Wincenta po stracie swojego trzeciego męża planuje przyszłość swoją i swojej pasierbicy. Jej zamiarem jest wydanie pasierbicy Krystyny za właściciela browaru, podczas gdy sama chce poślubić przystojnego parobka Firmantego.
Sytuacja komplikuje się, gdy okazuje się, że Krystyna, starsza siostra kilkuletniej Joasi, również darzy Firmantego uczuciem. Miejsce ma seria dramatycznych wydarzeń: aresztowania Wincenty, wybuchu epidemii ospy oraz pożaru młyna. Kulminacją jest śmierć Krystyny, która ginie w płomieniach na oczach przerażonej Joanny.
Odcinek 2
Wincenta wychodzi za mąż za Firmantego. Niestety ich młyn podupada, ponieważ Firmanty większość czasu spędza w karczmie roztrwaniając majątek żony. Wincenta decyduje się oddać Joannę pod opiekę jej wuja Ksawerego.
Ksawery przyjmuje Joannę życzliwie, lecz jego żona źle traktuje dziewczynkę. Zazdrosna o romans męża ze służącą Maryną widzi w Joannie rywalkę jej zmarłego syna. Gdy okazuje się, że Maryna jest w ciąży z Ksawerym, dziedziczka wyrzuca ją z domu. Ksawery nie zgadza się na inną służącą, przez co większość domowych obowiązków spada na Joannę.
Widząc trudną sytuację dziewczynki Aleksander proponuje, by Joanna zamieszkała u niego i pomagała jego żonie w opiece nad mającym się narodzić dzieckiem, jednak Joanna odmawia. Pewnego dnia, w drodze do kościoła Joanna spotyka Wincentę, która stała się żebraczką.
W międzyczasie Maryna wraca do domu Ksawerego z dzieckiem, a wuj przyjmuje ją z otwartymi ramionami. Podczas wielkiego prania wujenka próbuje wrzucić dziecko do gorącej wody. Joanna staje w jego obronie, a na jej krzyk zbiegają się domownicy. Pobitą i skrępowaną wujenkę zamykają w komórce. Następnego dnia zakonnice zabierają ją do szpitala.
Odcinek 3
Joanna dorasta, a w domu Ksawerego rządy przejmuje Maryna, która bezustannie domaga się od dziewczyny pomocy w najcięższych pracach. Jej żądania popiera wuj, przez co Joasia czuje się coraz bardziej osamotniona i opuszczona.
W pobliżu wsi pojawiają się Cyganie. Zafascynowana nimi Joanna idzie do lasu, gdzie poznaje młodego Cygana. Pragnie z nim uciec z domu, jednak chłopak ginie podczas nocnej bójki z okolicznymi chłopami. Wuj odnajduje uciekinierkę i postanawia oddać ją na służbę do pałacu.
Joanna zostaje zaufaną pokojówką młodej dziedziczki, Marii. W międzyczasie zdun Dederko namawia ją, by poszła na służbę do jego szwagierki, Róży. Pałacowy ogrodnik Serzak zaczyna się zalecać do Joanny, jednak dziewczyna go nie znosi. Odrzuca również zaloty ekonoma Potocznego. Dziedziczka Maria postanawia wydać Joannę za Serzaka, ale dziewczyna kategorycznie się temu sprzeciwia i opuszcza pałac. Zamiast tego, idzie na służbę do Róży.
Odcinek 4
Joanna służy w domu Róży i Szczęsnego. Szczęsny wygrywa na loterii znaczną sumę pieniędzy i otwiera cegielnię. Jego ambitna żona Róża zaprasza na wielkanocne śniadanie dziedzica oraz miejscowe „dobre towarzystwo”. Zamiast spodziewanych gości, przybywa jednak gromada żebraków.
Joanna przenosi się do Żeleźna, gdzie podejmuje się opieki nad trzema synami sędziny. Towarzyszy im na lekcjach francuskiego u panny Charlotte i często bywa w sądzie, gdzie pracuje Kaj. Młodzi darzą się sympatią, a wkrótce Kaj oświadcza się Joannie, po czym pobierają się. Joanna zachodzi w ciążę.
Tymczasem Kaj ma stanąć przed komisją poborową. Synową odwiedza Cezaryna, matka Kaja. W Wądolcu wybuchają zamieszki. Joanna, nie mając żadnych wieści od męża, wyrusza pieszo do miasteczka, aby go odnaleźć. W tłumie przewraca się, a życzliwi ludzie zanoszą ją do szynku, gdzie rodzi dziewczynkę. Okazuje się, że właśnie w tym miejscu jej mąż przedwcześnie świętował wylosowanie szczęśliwego losu.
Odcinek 5
Kaj i Joanna planują chrzciny swojej córeczki, a na chrzestnych wybierają Januarego Strzembosza i dziedziczkę. Choć dziedziczka obiecuje, że maleństwo wszystko po niej odziedziczy, jednocześnie upokarza Joannę i Kaja. W efekcie, chrzestnymi Mei zostają przypadkowi żebracy.
Wkrótce po tym Kaj wyrusza na polowanie i długo nie wraca. Kilka dni później zostaje przywieziony nieprzytomny. Starania Joanny i felczera nie przynoszą poprawy jego zdrowia. Joanna wraz z Kajem i Meą udaje się na Jasną Górę, aby modlić się o zdrowie męża. W domu noclegowym spotyka Wincentę, która jest obecnie królową żebraków.
W nocy stan zdrowia Kaja pogarsza się. Pielęgniarze zabierają go do szpitala, a Joanna wraca do Żeleźna. Właściciel wypowiada jej mieszkanie, więc Joanna przenosi się do lokum przy szkole. Nie mając środków do życia prosi dziedziczkę o pomoc, lecz ta odmawia. Kaj ostatecznie wraca do domu, a jego zdrowie trochę się poprawia.
Odcinek 6
Kaj wraz z Joanną i ich córeczką mieszkają w pokoju przy szkole. Joanna zarabia na życie szyciem. Decyduje się na wyjazd do Warszawy, aby podnieść swoje kwalifikacje na kursie kroju, który kończy z wyróżnieniem.
Niestety, podczas spaceru ulicą, Joanna niefortunnie trafia w sam środek manifestującego tłumu. Kozacy rozpędzają pochód, a Joanna zostaje aresztowana i osadzona w cytadeli. Po kilku dniach zostaje wypuszczona.
W Wądolcu jest ponownie świadkiem zamieszek, podczas których tragicznie ginie mały chłopiec. W końcu Joanna dociera do domu, gdzie zastaje Kaja uczącego dzieci ze szkoły. Widząc to ostrzega męża, że takie działania mogą mieć dla niego poważne konsekwencje.
Odcinek 7
Joanna ciężko pracuje, szyjąc, aby utrzymać rodzinę, podczas gdy Kaj opiekuje się ich córką. Życie Joanny zmienia się, gdy przypadkowo spotyka Staszka Jelenia, działacza socjalistycznego, który jest poszukiwany przez władze pod zarzutem rozboju. Ich mieszkanie staje się miejscem tajnych spotkań.
Tymczasem w Wądolcu narasta bunt przeciwko zaborcom. Dochodzi do coraz bardziej otwartych starć z Rosjanami. Po patriotycznej mszy spod kościoła wyrusza pochód, który jednak szybko dzieli się na dwie frakcje: narodowców i członków PPS-u.



