Pan na Żuławach

Serial „Pan na Żuławach” to opowieść o losach polskich reemigrantów z Francji, którzy po zakończeniu II wojny światowej powracają do ojczyzny. Akcja serialu rozgrywa się w latach 1946-1956 i ukazuje trudny proces osuszania i zagospodarowywania zniszczonych wojną Żuław Wiślanych. Grupa byłych emigrantów z lat trzydziestych pod przewodnictwem Kazimierza Mikuły zakłada spółkę, by wspólnymi siłami stworzyć nowe życie na odzyskanej ziemi. To historia pełna wyzwań, nadziei i walki z przeciwnościami losu, zarówno tymi natury przyrodniczej, jak i społeczno-politycznej.

Odcinek 1 — Rozterki i nadzieje

Akcja serialu rozpoczyna się w 1946 roku. Grupa Polaków, którzy w latach 30. wyemigrowali do Francji, podejmuje decyzję o powrocie do ojczyzny. Namówił ich do tego polski poseł. Długa podróż do kraju upływa im na pełnych obaw i niepewności rozważaniach o przyszłości. Na stacji granicznej w Legnicy reemigranci spotykają przesiedleńców zza Buga, z którymi nawiązują kontakty. Nocą pociąg wyrusza w dalszą drogę.

Odcinek 2 — Smak ziemi

Na Żuławy przyjeżdża Józef Romik, by odwiedzić swojego brata. Jest pod wrażeniem ciężkiej pracy pompiarzy, którzy zajmują się osuszaniem terenów celowo zalanych przez Niemców. Podczas obiadu robotników pojawiają się kapitan Lisowski, szef powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa, oraz Zakładka, kierownik wydziału rolnego. Dowiadują się oni o wysadzeniu słupów elektrycznych przez dywersantów, co powoduje przestoje w pracy pompowni.

Tymczasem pociąg z przesiedleńcami dociera do Malborka. Na stacji wita ich Zakładka, jednak okazuje się, że będą musieli czekać, aż zalane pola zostaną osuszone. Pod presją „Francuzów”, którzy tymczasowo zamieszkują w Pałacu Junkra, Zakładka wraz z przedstawicielami przesiedleńców wyrusza na poszukiwanie niezalanych terenów. Reemigranci w tym czasie zbierają dolary na zakup maszyn i zboża. Żuławskie grunty zostają podzielone między osadników.

Odcinek 3 — Dni coraz dłuższe

Józef Romik udaje się do miasta na zakupy. W restauracji Tokarskiego poznaje Marysię, która od razu go intryguje. W tym samym czasie, czekający na brata Franciszek Romik zostaje zastrzelony. Kiedy Józef dowiaduje się o tragedii, podejmuje decyzję o pozostaniu na Żuławach i pomszczeniu śmierci brata.

Zakładka jest wyraźnie niezadowolony z działalności Mikuły, który przewodzi nowym osadnikom. Nie podoba mu się założenie spółki, zbiórka dolarów, ani fakt, że spółdzielnia, której księgowość prowadzi szwagier Mikuły, jest w rękach jednej rodziny. Pomimo tych zastrzeżeń, spółdzielcy ustalają zasady wspólnego gospodarowania, a Mikuła prosi ich o wsparcie dla pompiarzy.

Odcinek 4 — Kto ty jesteś człowieku?

Józef Romik decyduje się zamieszkać w opuszczonym domu Budzisza, gdzie znajduje ukryty pistolet. Podczas przesłuchania przez Lisowskiego nie przyznaje się jednak do tego odkrycia. Wkrótce potem Romik żeni się z Marysią.

Tymczasem Mikuła oficjalnie zakłada spółkę, co wywołuje mieszane uczucia wśród mieszkańców Łuczyc. Pracę pompiarzy wciąż utrudniają przerwy w dostawach prądu oraz sabotaże dokonywane przez niemieckich dywersantów. Romik wraz z Władysławem Leszczakiem wyruszają na jezioro, by odnaleźć domniemanych morderców Franciszka. W wyniku starcia Leszczak zabija jednego Niemca i rani drugiego, ale sam odnosi rany. Po powrocie Romik zostaje zabrany na przesłuchanie.

Odcinek 5 — Dzień jak codzień

Przesłuchanie Romika w gmachu UB kończy się dla niego korzystnie. W nagrodę za schwytanie Niemców na gorącym uczynku zarówno on, jak i Leszczak, otrzymują krowy. Po opuszczeniu UB Józef odwiedza w szpitalu rannego Leszczaka, który prosi go o opiekę nad swoim synem Stefanem.

W międzyczasie Lisowski rozpoczyna dochodzenie w sprawie Leszczaka. Najpierw rozmawia z Mikułą, a następnie próbuje dowiedzieć się od Stefana Leszczaka, co skłoniło jego ojca do opuszczenia gospodarstwa na Lubelszczyźnie. Leszczak zostaje aresztowany. Mikuła bezskutecznie próbuje interweniować w tej sprawie u sekretarza Komitetu Wojewódzkiego. Podczas rozmowy sekretarz proponuje Mikule stanowisko dyrektora Państwowych Nieruchomości Ziemskich, ale Mikuła odmawia.

Nadchodzą święta Bożego Narodzenia. Romik zaprasza Stefana Leszczaka na Wigilię, jednak chłopak odmawia rozżalony aresztowaniem ojca. Na zebraniu spółdzielców Mikuła informuje zebranych, że ich działalność cieszy się poparciem powiatu. W Pałacu Junkra odbywa się zabawa sylwestrowa, podczas której spółdzielcy wspólnie witają nowy 1947 rok.

Odcinek 6 — Gdzie jest mój ojciec?

Jest rok 1948. Sekretarz Komitetu Wojewódzkiego Kuczyński ma pretensje do Grabowskiego, nauczyciela z Łuczyc, za zatajenie w życiorysie swojej przynależności do Komunistycznej Partii Polski. Na polu spółdzielców panuje radosna atmosfera związana z pierwszą orką wykonywaną naprawionym traktorem na ziemi wydartej wodzie.

Po aresztowaniu ojca Stefan Leszczak staje się rozgoryczony i nieufny wobec ludzi, nie wiedząc nawet, co się z nim dzieje. Dopiero Mikuła dowiaduje się, że Władysław Leszczak został skazany na 8 lat więzienia. Mikuła proponuje Stefanowi, by ten na czas nieobecności ojca, przystąpił do spółdzielni, ale młody Leszczak odmawia. Dopiero później, nie do końca świadomie, godzi się na tę propozycję.

Na polu pszenicy spółdzielców rozpanoszyły się myszy. Mikuła wyrusza po pomoc, ale dopiero Lisowskiemu udaje się załatwić cyjanek do wytrucia szkodników. Stefan Leszczak bierze ślub z Zosią Klimowicz.

Odcinek 7 — Szelki przewodniczącego

Rok 1952. Mikuła odwiedza Leszczaków i informuje Stefana, że jego ojciec wkrótce zostanie zwolniony z więzienia. Do spółdzielni przybywają agitatorzy z powiatu. Ich wizyta prowadzi do ostrej awantury, w wyniku której zostają wyrzuceni z terenu spółdzielni.

Wieczorem nowy szef Urzędu Bezpieczeństwa, Wróbel, aresztuje Mikułę za mieszanie się do polityki i obrażanie urzędnika państwowego. Interwencja Grabowskiego u sekretarza Komitetu Wojewódzkiego nie przynosi rezultatu. Dopiero na wieść o zbliżającym się przyjeździe delegacji francuskiej partii komunistycznej, która ma zwiedzić Łuczyce, szef spółdzielni zostaje zwolniony.

W czasie żniw do Mikuły przychodzi jego siostra Wanda i skarży się na nieudane życie z Jeżewskim. Jednocześnie podejrzewa, że jej mąż został zatrzymany przez UB za sprzedaż dolarów.

Odcinek 8 — Chwile szczerości

Rok 1953. Grabowski z ogromnym skupieniem ogląda Polską Kronikę Filmową poświęconą śmierci Stalina. Jest wstrząśnięty wiadomością i zaniepokojony niepewną przyszłością. Do Mikułów przychodzi Wanda i mówi, że jej mąż został aresztowany za próbę przedostania się za granicę. Wkrótce kobietą zainteresuje się Błachut, jeden z pompiarzy.

Mikuła zostaje wytypowany przez województwo na delegata Wojewódzkiej Narady Aktywu Partyjnego. Nie zgadza się jednak na wygłoszenie gotowego przemówienia i pisze własne. Podczas obrad nie zostaje jednak dopuszczony do głosu. Po naradzie spotyka Lisowskiego usuniętego z Urzędu Bezpieczeństwa.

Budowa nowej obory opóźnia się z powodu braku materiałów, lecz Mikuła obiecuje wszystko załatwić. Do wsi przyjeżdża szukający swojej rodziny Leon Mikuła, który mimo takiego samego nazwiska nie jest spokrewniony z Kazimierzem Mikułą.

Odcinek 9 — Powrót gospodarza

Rok 1954. Rodzinę Romików odwiedza Tokarski, który z rozgoryczeniem opowiada o tym, co stało się z jego restauracją w Warszawie w wyniku nowej polityki wobec prywatnej inicjatywy – pozostał mu tylko samochód. Podczas nieobecności Romika wypływa na jezioro. Po pewnym czasie Franuś, syn Józefa, dostrzega na tafli jeziora pustą łódź. Z listu pozostawionego przez Tokarskiego wynika, że przekazuje on Romikom swój samochód.

Do domu Mikułów przyjeżdża Tereska, przedstawiając rodzicom swojego męża. Mikułowie nie są zadowoleni i obawiają się o przyszłość córki. Z więzienia wraca Władysław Leszczak. Stefan i Józef Romik jadą po niego samochodem na dworzec. Lata spędzone w więzieniu silnie odcisnęły się na psychice Leszczaka. Ma żal do syna o przystąpienie do spółdzielni i nie akceptuje żony Stefana.

Wkrótce Władysław zostaje podejrzany o podpalenie stogu siana na polu Sawickiego. Wróbel przesłuchuje Leszczaka, ale Romik dostarcza mu alibi. Leszczak przypomina Mikule o ich wcześniejszej umowie, zgodnie z którą ziemia przekazana spółdzielni miała wrócić do Władysława po jego wyjściu z więzienia.

Odcinek 10 — Czas niepokoju

Rok 1956. Wszyscy z nadzieją oczekują nadchodzących zmian. Mikuła odwiedza w więzieniu swojego byłego szwagra, Jeżewskiego. Jeżewski, niedawno wypuszczony, został ponownie aresztowany jako podejrzany o wysadzenie stacji trafo. Mikuła nie wierzy w jego winę i chce mu pomóc, jednak Jeżewski w gniewie odrzuca tę propozycję, przypuszczając, że jest to pułapka ze strony UB.

W domu Leszczaków wybuchają ciągłe kłótnie. Władysław nienawidzi Zosi i nie potrafi wybaczyć synowi przystąpienia do spółdzielni. W nowej sytuacji politycznej spora część mieszkańców Łuczyc również rozważa wystąpienie ze spółki. Dochodzi do prób grabieży wspólnego mienia. Słuszne argumenty Mikuły nie trafiają do spółdzielców. Podczas zebrania większość mieszkańców jest za rozwiązaniem spółki.

Odcinek 11 — Stan alarmowy

Mikuła chce oddać Leszczakowi krowy, które ten otrzymał kiedyś w nagrodę za ujęcie dywersantów, jednak Władysław upiera się przy zwrocie ziemi. Nastroje we wsi stają się coraz bardziej napięte. Podczas nieobecności Mikuły i Grabowskiego, podburzony przez Pleszkuna tłum samowolnie dzieli spółdzielcze siano.

Tymczasem w Gdańsku Mikuła odwiedza w szpitalu swoją chorą żonę, a Grabowski prosi sekretarza Komitetu Wojewódzkiego o przeniesienie z Łuczyc. Po powrocie do wsi szef spółdzielni raz jeszcze próbuje przekonać ludzi do wspólnego gospodarowania, ale bezskutecznie. W tej sytuacji park maszynowy musi być pilnowany przed grabieżą.

U Mikuły pojawia się ukradkiem Lisowski, twierdząc, że wykradł teczkę akt z UB i uczy się ich na pamięć. Szef spółdzielni chce wywieźć Lisowskiego z Łuczyc. Nie udaje mu się jednak zapobiec spotkaniu Lisowskiego z pijanym Stefanem Leszczakiem, który w gabinecie Mikuły szuka swojej żony. Zosia, nie mogąc wytrzymać atmosfery w domu, uciekła bowiem do swojej matki. Na szczęście żona okazuje się dla Stefana ważniejsza niż porachunki z Lisowskim.

Przed parkiem maszyn pojawia się tłum pijanych ludzi. W zamieszaniu wybucha pożar. Tłum próbuje ratować maszyny i zwierzęta, ale wiata i budynek parku maszynowego ulegają zniszczeniu. Na pogorzelisku Władysław Leszczak przyznaje Mikule rację.