Serial „Tajemnica Enigmy” to fascynująca opowieść o dramatycznych losach polskich inżynierów, którzy stoją za jednym z najważniejszych osiągnięć w historii światowej strategii wojskowej. Dokonali dekryptażu niemieckiej maszyny szyfrującej „Enigma”. Ich praca miała ogromny wpływ na przebieg II wojny światowej i znacząco przyspieszyła ostateczną kapitulację Niemiec.
Gatunek
wojenny
Reżyseria
Roman Wionczek
Scenariusz
Stanisław Strumph-Wojtkiewicz, Roman Wionczek
Muzyka
Andrzej Korzyński
Zdjęcia
Jacek Zygadło
Produkcja
Zespół Filmowy Profil
Rok produkcji
1979
Data premiery
14 listopada 1980
W rolach głównych
- Tadeusz Borowski (Marian Rejewski)
- Piotr Fronczewski (Jerzy Różycki)
- Piotr Garlicki (Henryk Zygalski)
- Janusz Zakrzeński (major Gwido Langer)
- Zygmunt Kęstowicz (major Maksymilian Ciężki)
- Tadeusz Pluciński (inż. Antoni Palluth)
- Stanisław Zaczyk (pułkownik Stewart Menzies)
- Emil Karewicz (podpułkownik Artur Szlich)
- Jan Machulski (pułkownik Rudolf)
- Andrzej Szczepkowski (pułkownik Bertrand)
- Płk Zakrzeński – Stanisław Mikulski
- Tadeusz Szaniecki (admirał Wilhelm Canaris)
Czas trwania odcinka
36-44 minut
Liczba odcinków
8
Odcinek 1 — Marsz w historię
Akcja rozpoczyna się w 1931 roku, kiedy to młody matematyk Marian Rejewski wraca do Poznania po stypendium w Getyndze. Staje przed dylematem czy wybrać karierę asystenta na uczelni czy podjąć pracę dla biura szyfrów Sztabu Głównego. Decyduje się na połączenie obu tych ról i wraz z kolegami, Jerzym Różyckim i Henrykiem Zygalskim, rozpoczyna pracę nad rozszyfrowywaniem niemieckich kodów.
W obliczu rosnącej militaryzacji Niemiec oraz wzmożonej aktywności pruskiego wywiadu, polski Sztab Główny rozszerza działalność biura szyfrów. W 1934 roku kryptolodzy przenoszą się do Warszawy, gdzie pod kierownictwem podpułkownika Langera kontynuują prace nad złamaniem szyfrów Abwehry. To Rejewski jako pierwszy wpada na kluczowe rozwiązanie. We współpracy z grupą techników z fabryki „Ava” udaje im się odtworzyć konstrukcję niemieckiej maszyny szyfrującej, nazwanej „Enigmą”.
Wraz ze zbliżającą się wojną ośrodek biura szyfrów staje się celem zainteresowania szpiegów i agentów Abwehry. Równocześnie rozwija się współpraca między wywiadami sojuszniczymi. Marszałek Rydz-Śmigły podejmuje decyzję o ujawnieniu polskiego odkrycia aliantom.
Odcinek 2 — Zaproszenie do Warszawy
Lipiec 1939 roku. Do Polski przybywa delegacja angielskich i francuskich oficerów wywiadu. Wśród nich znajduje się przyjaciel podpułkownika Langera, major Gustave Bertrand, który po wojnie odegrał kluczową rolę w ujawnieniu światu polskiego wkładu w złamanie szyfru Enigmy. W ośrodku w Pyrach pod Warszawą goście zostają zapoznani z najnowszymi osiągnięciami polskiego biura szyfrów. Ku ich zdumieniu Polacy prezentują im własny egzemplarz Enigmy, z zastrzeżeniem, że polski wkład w zwycięstwo zostanie ujawniony dopiero po zakończeniu działań wojennych.
W tym czasie dowództwo niemieckie, w tym sam Hitler, są pewni doskonałości szyfrów Enigmy. Niemieckiemu wywiadowi nie udaje się zdobyć żadnych informacji o działalności kryptologów, a agenci próbujący przeniknąć do ośrodka w Pyrach ponoszą porażkę. Nad ranem 1 września Różycki odczytuje tekst rozkazu Hitlera o rozpoczęciu działań wojennych, co zwiastuje początek II wojny światowej.
Odcinek 3 — Próba dywersji
Wybucha II wojna światowa, co zmusza Sztab Główny do podjęcia decyzji o ewakuacji biura szyfrów i zniszczeniu ośrodka w Pyrach. Kryptolodzy kierują się najpierw w stronę Brześcia. W trakcie ewakuacji podpułkownik Langer podejmuje trudną decyzję o zniszczeniu maszyn Enigmy oraz całej związanej z nimi dokumentacji. Pozostaje im tylko jedna droga ucieczki w kierunku granicy rumuńskiej.
W tym samym czasie Hoeger i jego agenci próbują przeniknąć do kolumny ewakuacyjnej, mając nadzieję na wykrycie polskich kryptologów. Na szczęście, ich wysiłki okazują się bezskuteczne.
Odcinek 4 — Ocalić myśl
Przez granicę rumuńską przetacza się fala uciekinierów i wojsk. Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski postanawiają oddzielić się od reszty kryptologów i dotrzeć do Bukaresztu bocznymi drogami. Ich początkowe próby znalezienia pomocy i przedostania się na Zachód są bezskuteczne. Nadzieja pojawia się dopiero po wizycie w ambasadzie francuskiej. Przez Włochy docierają do Paryża. Tam spotykają się z niemal wszystkimi swoimi warszawskimi kolegami, którym udało się wydostać z rumuńskich obozów internowania.
Bertrand podejmuje decyzję o reaktywacji biura szyfrów, licząc również na współpracę z Anglią. Jako siedzibę obiera pałacyk „Bruno” pod Paryżem. Tutaj, w niemal klasztornych warunkach kryptolodzy zabierają się do pracy. Już w listopadzie 1939 roku odnotowują pierwszy sukces. Różyckiemu udaje się złamać kolejny ściśle tajny szyfr Abwehry.
Odcinek 5 — Żółte kartki
Pomimo niekwestionowanych sukcesów w rozpracowaniu niemieckich szyfrów, Sztab Generalny nadal lekceważy „żółte kartki” dostarczane przez ośrodek „Bruno”. Tymczasem informacje te stają się coraz bardziej złowróżbne, bowiem zawierają dane na temat nowych operacji wojskowych planowanych przez Hitlera. Kolejne miesiące potwierdzają, że chodziło o inwazję na Norwegię i Francję. Po kapitulacji tej ostatniej kryptolodzy przedostają się do strefy nieokupowanej. Tam, w miejscowości Uzes, rozpoczynają swoją pracę od nowa w ośrodku „Cadix”.
Odcinek 6 — Wyłączeni z gry
W 1942 roku Niemcy kontynuują sukcesy na wszystkich frontach. W krajach okupowanych, szczególnie w Polsce i Związku Radzieckim, szerzy się terror. Represje dotykają również rodziny kryptologów przebywających na Zachodzie. Niemcy podejmują wszelkie próby, by odnaleźć jakikolwiek ślad po ekipie pułkownika Bertranda.
W Paryżu, w ręce Hoegera, który szybko awansuje w wywiadowczej hierarchii, wpada Ira, przyjaciółka Langera. Hoeger organizuje sprytną prowokację. W tym czasie kryptolodzy z „Cadixu” we współpracy z Anglikami odczytują depesze informujące o przygotowaniach do zajęcia strefy nieokupowanej. Oznacza to konieczność kolejnej ewakuacji.
W styczniu 1942 roku, w drodze powrotnej do Francji, na Morzu Śródziemnym ginie Jerzy Różycki.
Odcinek 7 — W sidłach Abwehry
Rok 1943. Klęska pod Stalingradem staje się faktem. W tym czasie kryptolodzy inwigilowani przez funkcjonariuszy rządu Vichy ewakuują się z ośrodka „Cadix”. Niestety, pułkownik Rivet, zarządzający akcją przerzutu, decyduje się nie czekać na ich dotarcie na lotnisko w Istres, pozostawiając całą ekipę w śmiertelnym zagrożeniu.
W tej sytuacji Bertrand postanawia, że ekipa będzie przedzierać się przez Pireneje w małych grupach, z zamiarem dotarcia do neutralnej Hiszpanii. W pobliżu granicy hiszpańskiej dochodzi do przypadkowej zdrady. Szukającej Langera Irze towarzyszy „przyjaciółka”, która okazuje się agentką Abwehry. W rezultacie Langer wraz z częścią ekipy wpada w ręce pułkownika Hoegera.
Rejewski i Zygalski, którzy przeprawiali się na własną rękę, po przekroczeniu granicy hiszpańskiej zostają internowani w więzieniu w Lerida. Zostają zwolnieni dopiero po interwencji Anglików. Bertrand unika aresztowania i wraz z żoną przedziera się po południowej Francji, szukając kontaktu z podziemiem działającym na rzecz de Gaulle’a.
Odcinek 8 — Smak zwycięstwa
Bertrand wpada w ręce Gestapo, a następnie Hoegera. Ten proponuje mu współpracę przeciwko Anglikom. Bertrand pozornie zgadza się, licząc na odzyskanie wolności. W tym czasie alianci intensywnie przygotowują się do inwazji w Normandii.
Langer wraz ze swoim zastępcą trafiają do oflagu, gdzie również otrzymują propozycje współpracy z Niemcami. Odmowa grozi im ciężkimi konsekwencjami, jednak pozostają nieugięci. Niestety, pozostali czołowi polscy kryptolodzy trafiają do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen, gdzie giną męczeńską śmiercią. Sekret Enigmy pozostaje Niemcom nieznany aż do końca wojny.
Po kapitulacji Rzeszy dwaj ocalali kryptolodzy (Rejewski i Zygalski) wraz z Langerem i Bertrandem spotykają się w Londynie. Bertrand znajduje się w najprostszej sytuacji – wraca do Francji, gdzie wkrótce awansuje na generała. Zygalski i Langer decydują się pozostać w Anglii. Natomiast Rejewski wraca do kraju. Wiosną 1946 roku wysiada z pociągu na dworcu w Bydgoszczy, gdzie czeka na niego żona i dzieci.







