Czterdziestolatek

Serial „Czterdziestolatek” to kultowa polska produkcja, która z niezwykłym humorem obrazuje losy warszawskiej rodziny inżyniera Stefana Karwowskiego. Fabuła serialu doskonale wkomponowuje się w rzeczywistość lat 70. w Polsce, stanowiąc satyryczne, a jednocześnie trafne odzwierciedlenie epoki propagandy sukcesu. Karwowski, jako sumienny i zaangażowany budowniczy, jest świadkiem i uczestnikiem kluczowych inwestycji tamtych czasów, takich jak budowa Trasy Łazienkowskiej, Dworca Centralnego czy Trasy Toruńskiej, co stanowi tło dla jego osobistych perypetii.

Równocześnie serial z mistrzostwem eksponuje uniwersalne wątki związane z kryzysem wieku średniego. Obserwujemy Stefana zmagającego się z takimi problemami jak: próby rzucenia palenia, obsesja na punkcie utraty włosów, dążenie do poprawy kondycji fizycznej, duma z dotychczasowego dorobku życiowego i zawodowego, a także chęć samorealizacji poprzez działalność społeczną. Te osobiste dylematy, często podane w komiczny sposób, przeplatają się z obrazem ówczesnej rzeczywistości społeczno-politycznej, tworząc niezapomniany portret Polaka w epoce gierkowskiej.

Odcinek 1 — Toast, czyli bliżej niż dalej

Rok produkcji – 1974

Stefan Karwowski kończy 40 lat. Jubileusz ten wywołuje u niego głęboki niepokój i poczucie, że najważniejszy etap życia dobiegł końca. W poszukiwaniu ukojenia i odpowiedzi, Karwowski udaje się do zaprzyjaźnionego lekarza Karola Stelmacha.

Wieczorem, przy urodzinowym stole, w otoczeniu żony Magdy i dzieci, Stefana ogarniają wspomnienia. Bohater pogrąża się w refleksjach nad szkolnymi latami i ludźmi, którzy na zawsze zapisali się w jego pamięci, stanowiąc tło dla jego aktualnych rozterek.

Odcinek 2 — Walka z nałogiem, czyli labirynt

Rok produkcji – 1974

Inżynier Stefan Karwowski postanawia zerwać z nałogiem palenia. Jego życie jako budowniczego Trasy Łazienkowskiej, męża i ojca niesfornych dzieci, charakteryzuje się jednak tak nerwowym tempem, że utrzymanie tego postanowienia okazuje się niezwykle trudne.

W międzyczasie, jego żona, Magda Karwowska, zatrudniona w wodociągach, zwierza się koleżankom z pracy i szefowi, Gajnemu, z decyzji męża o rzuceniu palenia. Wysłuchuje przy tym szeregu „złotych” rad, które następnie próbuje zastosować w domu. Niestety, te zalecenia, zamiast pomóc, ostatecznie wytrącają Karwowskiego z równowagi. Pomimo usilnych starań, Stefanowi udaje się wytrzymać bez papierosa tylko jeden dzień.

Odcinek 3 — Wpadnij kiedy zechcesz, czyli bodźce stępione

Rok produkcji – 1974

Do niedawna sfrustrowany inżynier odzyskuje wigor po tym, jak poznaje młodą i atrakcyjną pielęgniarkę. Ta znajomość sprawia, że Stefan dosłownie budzi się do życia, a jego zachowanie ulega poważnym zmianom.

Nowe wcielenie Karwowskiego budzi niepokój wśród bliskich – zarówno żony Magdy, jak i przyjaciół oraz kolegów z pracy. Zaniepokojona Magda wysłuchuje porad Kobiety Pracującej, która instruuje ją, jak przeczekać ten krytyczny okres. Na szczęście, do otrzeźwienia Stefana dochodzi, gdy spotyka u pielęgniarki Krystyny jej dotychczasowego amanta, prymitywnego Benka.

Odcinek 4 — Portret, czyli jak być kochanym

Rok produkcji – 1974

Na budowie Trasy Łazienkowskiej ma się pojawić fotoreporter ze stołecznego dziennika. Ma uwiecznić wizerunki budowniczych tej sztandarowej warszawskiej inwestycji, a wśród nich ma znaleźć się inżynier Stefan Karwowski. Jego żona dba o to, by Stefan zaprezentował się jak najlepiej na zdjęciach. W całym przedsiębiorstwie panuje gorączkowa atmosfera przygotowań do tego nietypowego wydarzenia.

Gdy artykuł z fotografiami w końcu się ukazuje, reakcje otoczenia są mieszane. Część sąsiadów obraża się na Karwowskiego, zarzucając mu, że udaje kogoś lepszego. Inni z kolei zaczynają prosić go o pomoc w załatwianiu nawet najprostszych spraw, traktując go jako osobę z układami. Sytuacja ta ma swoje reperkusje nawet w szkole – nauczyciel odgrywa się na Marku Karwowskim z powodu własnego niezbyt satysfakcjonującego życia.

Odcinek 5 — Kondycja fizyczna, czyli walka z metryką

Rok produkcji – 1974

Pogrzebem jednego z kolegów skłania Stefana Karwowskiego do refleksji nad własnym zdrowiem. Lekarz zaleca mu więcej ruchu, co Stefan traktuje z niezwykłą powagą. Początkowo próbuje zapisać się do klubu sportowego, ale okazuje się, że przyjmują tam jedynie wyczynowców. Zostaje mu więc udział w zakładowym klubie sportowym. Niestety, trafia do sekcji brydżowej, gdzie rozgrywki toczą się w oparach papierosowego dymu, co kłóci się z jego prozdrowotnymi intencjami.

Zdesperowany Karwowski decyduje się na grę w piłkę nożną. Niestety, udział w towarzyskim meczu kończy się dla niego fatalnie – Stefan doznaje kontuzji i z nogą w gipsie ląduje w łóżku. Po długiej rekonwalescencji wraca na budowę. W odwecie przenosi Maciaszka, sprawcę jego kontuzji, na inny odcinek pracy. Od tego momentu inżynier Karwowski ma dość sportu na całe życie.

Odcinek 6 — Włosy Flory, czyli labirynt

Rok produkcji – 1974

Karwowskiego zaczynają coraz bardziej niepokoić powiększające się zakola i rzednąca czupryna. Okazuje się, że z tym samym problemem borykają się także jego koledzy, a nawet ministerialni zwierzchnicy. W kręgu znajomych pocztą pantoflową rozchodzi się wieść o fenomenalnej pani Florze i jej rzekomo niezawodnym specyfiku na porost włosów.

Pełen nadziei Karwowski poddaje się kuracji zapobiegającej łysieniu. Co więcej, Minister Zawodny, słysząc o cudownym środku, żąda, aby i jego zaprowadził do pani Flory. Nikt jednak nie przypuszcza, że Flora okaże się zwykłą szarlatanką. Kuracja przynosi fatalne efekty, pogarszając stan włosów Karwowskiego, a dodatkowo cała sytuacja komplikuje jego pozycję na budowie.

Odcinek 7 — Judym, czyli czyn społeczny (1974)

Rok produkcji – 1974

Stefan Karwowski angażuje się w działalność społeczną w tzw. komitecie blokowym. Szybko okazuje się, że rola współczesnego Judyma nie jest łatwa, a jego próby zintegrowania lokalnej społeczności nie zawsze przynoszą oczekiwane rezultaty.

Pewnej nocy Karwowskich budzi płacz dobiegający z klatki schodowej. Stefan odkrywa tam naukowców, którzy badają reakcje społeczne na wołanie o pomoc. Zainspirowany rozmową z nimi o rozpadzie więzi sąsiedzkich we współczesnym społeczeństwie wielkomiejskim, Karwowski zmusza dozorcę Walendziaka do założenia w piwnicy klubu lokatorskiego.

Pełen entuzjazmu Stefan rozwiesza plakaty i zawiadamia sąsiadów o inauguracji. Niestety, „uroczystość” uświetnia jedynie odczyt dyrektora Wardowskiego o znaczeniu Trasy Łazienkowskiej dla Warszawy. Na spotkanie, poza rodziną Karwowskich i Walendziakiem, nie przychodzi nikt inny.

Odcinek 8 — Otwarcie trasy, czyli czas wolny

Rok produkcji – 1975

Po zakończeniu prac przy budowie Trasy Łazienkowskiej, wyróżniający się pracownicy otrzymują urlop okolicznościowy. Inżynier Stefan Karwowski pragnie wykorzystać go jak najlepiej. Ze zdumieniem jednak stwierdza, że bez pracy czuje się fatalnie.

Próbuje różnych aktywności: chodzi na ryby, do filharmonii, spędza czas na łonie natury, bywa w kawiarni. Niestety, wszystko go nudzi, męczy i, co gorsza, wszędzie natyka się na Maliniaka, co dodatkowo uprzykrza mu wolny czas. Urlop Stefana szybko staje się prawdziwym utrapieniem dla pozostałych członków rodziny. Madzia i dzieci marzą o jednym – żeby Stefan jak najszybciej wrócił do pracy.

Odcinek 9 — Rodzina, czyli obcy w domu

Rok produkcji – 1975

Do Karwowskich przyjeżdża rodziny Magdy: jej ojciec, brat Antek i bratowa. W mieszkaniu natychmiast robi się bardzo ciasno, a goście, delikatnie mówiąc, nie należą do zadowolonych. Narzekają na wszystko, od chleba kupionego w sklepie, po brak sejfu. Okazuje się bowiem, że przywieźli ze sobą całą walizkę pieniędzy, przeznaczonych na zakup samochodu.

Pobyt rodziny przedłuża się, wprowadzając chaos w codzienność Karwowskich. Sytuacja komplikuje się jeszcze bardziej, gdy Antek proponuje Stefanowi, by został kierownikiem jego farmy hodowlanej. Jednocześnie oferuje mu znacznie lepsze warunki niż te, które ma na budowie Dworca Centralnego.

Odcinek 10 — Pocztówka ze Spitsbergenu, czyli oczarowanie

Rok produkcji – 1975

Inżynier Gajny wysyła Magdę Karwowską i Puciatą na sympozjum hydrologiczne do Jabłonny. Na miejscu, ku jego oburzeniu, okazuje się, że spotkanie ma charakter bardziej towarzyski niż naukowy. Magda poznaje tam profesora Koziełłę, wybitnego hydrologa i przedstawiciela Polski przy ONZ.

Światowej klasy uczony okazuje się również czarującym młodym człowiekiem, co sprawia, że przez pewien czas wywiera znaczący wpływ na sposób postrzegania świata przez panią Karwowską. Profesor Koziełło darzy Magdę szczególnym zainteresowaniem, odkrywając przed nią zupełnie nowe możliwości organizacji pracy, czasu wolnego i poszerzania zainteresowań.

Po powrocie do domu Magda ma pretensje do Stefana o wszystko. Pouczony przez Kobietę Pracującą, inżynier Karwowski zaczyna stosować metody Koziełły, co prowadzi do serii zabawnych sytuacji.

Odcinek 11 — Cudze nieszczęście, czyli świadek obrony

Rok produkcji – 1975

Inżynier Karwowski zostaje wplątany w małżeńskie problemy swojego kolegi z budowy, inżyniera Beka. Bek podejrzewa, że jego żona go zdradza i zwraca się do Stefana z nietypową prośbą. Chce, by Karwowski przez pewien czas ją śledził.

Kierowany męską solidarnością Stefan spełnia prośbę kolegi, co jednak szybko naraża go na szereg nieprzyjemnych i krępujących sytuacji. Nieudolnie prowadzone „śledztwo” wplątuje Karwowskiego w coraz większe kłopoty. Ostateczna kompromitacja następuje w sądzie, podczas sprawy rozwodowej Beków.

Odcinek 12 — Nowy zastępca, czyli meteor

Rok produkcji – 1975

Na budowie pojawia się młodziutka i piękną pani inżynier Urszula Nowowiejska pochodzącą ze znanej rodziny architektów. Jej obecność od razu wywołuje sporo zamieszania, a jej sposób bycia i podejmowane decyzje okazują się czasem trudne do zaakceptowania dla reszty zespołu.

Urszula, która odbyła staż w japońskiej firmie Mitsuko Suki, jest przesiąknięta nowoczesnością. Nieustannie się dokształca czytając amerykańskie i angielskie periodyki. Otwarcie wyraża swoje niezadowolenie z prymitywizmu i bałaganiarstwa panującego na polskiej budowie. Maliniak bezkrytycznie poddaje się jej poglądom, natomiast inżynier Karwowski podchodzi do nich z rezerwą, ale i szacunkiem. Sytuacja normalizuje się, gdy Urszula awansuje i odchodzi z budowy, a wszystko powraca do poprzedniego stanu.

Odcinek 13 — Kozioł ofiarny, czyli rotacja

Rok produkcji – 1976

W resorcie trwa reorganizacja, co w praktyce oznacza rotację stanowisk. Wielu kandydatów ubiega się o stanowisko nowego dyrektora zjednoczenia, jednak przełożeni z ministerstwa podchodzą do wyboru w sposób nowoczesny i obiektywny – decyzję ma podjąć komputer.

Ku zaskoczeniu wszystkich, maszyna uznaje, że to inżynier Stefan Karwowski posiada najlepsze kwalifikacje do objęcia tej funkcji. Szczęśliwa Madzia wreszcie zostaje panią dyrektorową. Nowi koledzy Karwowskiego żartobliwie nazywają go „komputerowym dyrektorem”, a inżynier Gajny znajduje w tym wyborze potwierdzenie swoich teorii, że Stefan zawsze potrafi „podwiązać się” pod właściwą grupę ludzi. Zaskoczony obrotem spraw, Karwowski powoli przystosowuje się do nowej sytuacji i swojego nowego statusu.

Odcinek 14 — Sprawa Małkiewicza, czyli kamikadze

Rok produkcji – 1976

Stefan Karwowski, już jako dyrektor Przedsiębiorstwa Robót Drogowych, staje przed decyzją o powołaniu nowego kierownika odcinka. Wybrany przez niego kandydat spełnia wszystkie wymagania, ale jest jeden problem – był swego czasu zamieszany w „sprawę Małkiewicza”. Co jednak najdziwniejsze, nikt nie potrafi wyjaśnić, o co dokładnie chodziło w tej tajemniczej sprawie.

Tymczasem w domu Karwowski również natrafia na „sprawę Małkiewicza” – okazuje się, że jego syn Marek został usunięty ze szkoły za udział właśnie w sprawie dotyczącej syna Małkiewicza. Zdeterminowany rozwikłać tę dziwną historię, dyrektor Karwowski postanawia osobiście odnaleźć Małkiewicza i wszystko wyjaśnić. Kiedy w końcu dowiaduje się, że Małkiewicz miał kłopoty na budowie związane z wprowadzonymi przez siebie poważnymi usprawnieniami, Karwowski doceniając jego innowacyjność, powołuje inżyniera Małkiewicza na wakujące stanowisko kierownika.

Odcinek 15 — Kosztowny drobiazg, czyli rewizyta

Rok produkcji – 1976

Karwowski postanawia wkroczyć w „dyrektorski” krąg towarzyski, wierząc, że utrzymywanie takich kontaktów pomoże mu w załatwianiu wielu spraw. W tym celu bierze udział w party u dyrektora Powroźnego. Magda Karwowska jest zachwycona hinduskim wystrojem mieszkania gospodarzy i postanawia przebudować ich własne mieszkanie, aby w odpowiednich warunkach przyjąć nowych, wpływowych gości.

Do nowego „living-roomu” zostaje zakupiony w Desie kosztowny portret starszego pana. Niestety, gdy nadchodzi dzień rewizyty i oczekiwanego przyjęcia u Karwowskich, goście nie przychodzą. Okazuje się, że udali się na proszoną kolację, którą urządzał sam minister.

Odcinek 16 — Gdzie byłaś, czyli Szekspir (1976)

Rok produkcji – 1976

Całkowicie pochłonięty pracą Karwowski poświęca swoim dzieciom niewiele uwagi. Sytuacja drastycznie się zmienia, gdy pewnego wieczoru Jagoda nie wraca ze szkoły. Panika ogarnia rodziców, zwłaszcza po tym, jak dzień wcześniej dziewczynka otrzymała od ojca ostrą reprymendę z powodu kolejnej dwójki z geografii.

Stefan w rozpaczy szuka córki wszędzie – na pogotowiu, w szpitalach, u jej koleżanek i znajomych. Kiedy rodzice tracą już nadzieję na jej odnalezienie, Jagoda wraca do domu. Ale dziewczyna nie chce rozmawiać na temat swojej eskapady, pozostawiając rodziców z mnóstwem pytań.

Odcinek 17 — Cwana bestia, czyli kryształ

Rok produkcji – 1977

Karwowski udaje się w podróż służbową do Budapesztu. Już podczas powitania na lotnisku dochodzi do niefortunnego zdarzenia. Stłukł się kryształowy wazon, który miał zostać wręczony węgierskiemu ministrowi. Z opresji wybawia Karwowskiego odkupienie identycznego kryształu od przygodnego rodaka.

W geście rewanżu podczas spotkania węgierski minister wręcza Karwowskiemu identyczny wazon, przeznaczony dla jego polskiego kolegi. Niestety, pomimo pieczołowitej ochrony, prezent ten również ulega zniszczeniu zanim trafi do adresata.

Odcinek 18 — Gra wojenna, czyli na kwaterze

Rok produkcji – 1977

Stefan Karwowski został wezwany na okresowe ćwiczenia wojskowe. Los płata mu figla – wraz z kompanią, którą dowodzi, zostaje skierowany do Warszawy, na ten sam teren budowy Trasy Toruńskiej, którym zarządza w cywilu.

Co więcej, jego wojskowym kierownikiem zostaje Maliniak, który w rzeczywistości jest jego podwładnym. Ta niecodzienna sytuacja prowadzi do wielu zaskakujących zdarzeń, a Maliniak postanawia w pełni wykorzystać niebywałą okazję bycia przełożonym własnego dyrektora.

Odcinek 19 — Z dala od ludzi, czyli coś swojego

Rok produkcji – 1977

Karwowski, za namową swojego byłego przełożonego, postanawia nabyć działkę rekreacyjną w pobliżu Warszawy. Decyzja ta spotyka się z dezaprobatą Magdy. Aby sfinalizować zakup, Karwowski musi uzyskać zrzeczenie się praw do działki od wdowy po poprzednim właścicielu, która stawia dość dziwne i nietypowe warunki.

Nadzieje Karwowskiego na osiedlenie się w upragnionej oazie ciszy zostają jednak brutalnie zburzone, gdy Kobieta Pracująca, występująca tym razem w roli operatora koparki, zapowiada budowę wielkiego ośrodka rekreacyjnego w bezpośrednim sąsiedztwie nowo nabytej działki.

Odcinek 20 — W obronie własnej, czyli polowanie

Rok produkcji – 1977

Z uwagi na myśliwskie zainteresowania nowego ministra, w zjednoczeniu, w którym pracuje Karwowski zostaje założone kółko łowieckie. Stefan, profesjonalnie poinstruowany przez teścia i zaopatrzony w odpowiedni sprzęt myśliwski, wyrusza z psem na polowanie.

Niestety, zamiast do zwierzyny, strzela do ministra, na szczęście niecelnie. Kiedy próbuje wycofać się z polowania, zostaje zaatakowany przez dzika. Co prawda tym razem strzał Stefana jest celny, ale to zdarzenie przysparza mu dużo kłopotów.

Odcinek 21 — Smuga cienia, czyli pierwsze poważne ostrzeżenie

Rok produkcji – 1977

Podczas kolejnej inspekcji na budowie Karwowski doznaje ataku serca po scysji z Maliniakiem. Zostaje natychmiast przewieziony do szpitala i umieszczony w sali wśród innych „zawałowców”. Zgodnie z tym co powiedział Karwowskiemu profesor Stefana zmoże „zmienić się albo umrzeć”.

W trakcie rekonwalescencji Karwowski intensywnie rozmyśla nad możliwościami wprowadzenia zmian w swoim życiu i wypracowaniem właściwego stosunku do niego. Ostatecznie, zdrowego już Stefana oczekuje i wita cała rodzina wraz z przyjacielem Karolem.